DİREKLİ KÖYÜ’NÜN ADI - GEYRAN HAKKINDA

Isparta’nın eski yerleşimlerinden biri olan ve günümüzde Direkli adıyla bilinen köyün tarihî adları incelendiğinde dikkat çekici bir durumla karşılaşılmaktadır.

Köyün eski adı yörede genel olarak Geyran şeklinde bilinmektedir. Nitekim yakın dönem kayıtlarında ve Osmanlı Devleti’nin son dönemine ait belgelerde köy adına bu biçimde rastlanmaktadır. Ancak XVI. yüzyıla doğru gidildiğinde farklı ve daha eski bir adlandırma karşımıza çıkmaktadır.

1522 ve 1530 yıllarına ait tapu tahrir kayıtlarında köyün adı Geyran değil, Küyan/Köyan şeklinde kaydedilmiştir. Bu kayıtlar, bugün için ulaşabildiğimiz belgeler çerçevesinde köyün bilinen eski adının Geyran’dan daha geriye gittiğini göstermesi bakımından önemlidir. Dolayısıyla köy adının tarihî gelişimini yalnızca Geyran üzerinden değerlendirmek yeterli görünmemektedir.

Osmanlı yer adlarında bu tür ses ve biçim değişiklikleri olağan dışı değildir. Arap harfli Osmanlı Türkçesinde bazı harflerin birbirine yakın yazılması, harekelerin çoğunlukla kullanılmaması, yerel söyleyiş farklılıkları ve adların kuşaktan kuşağa sözlü olarak aktarılması, zaman içerisinde yer adlarının farklı biçimlerde okunmasına ve telaffuz edilmesine yol açabilmiştir. Isparta çevresinde Yakacık–Bağacık, Süle Bey–Sülü Bey, Lağus–İlavus, Giresun–Geresin gibi örnekler bu tür dönüşümlerin araştırılması gerektiğini göstermektedir.

Burada asıl soru şudur: Küyan adı nereden gelmektedir ve ne anlama gelmektedir?

XVI. yüzyıl tahrirlerinin düzenlendiği dönemde Isparta yaklaşık bir asırdır Osmanlı hâkimiyetindeydi. Bölgenin iskân tarihinde konar-göçer Türkmen/Yörük topluluklarının önemli bir yeri bulunuyordu. Bu toplulukların bir kısmı zaman içerisinde yerleşik hayata geçmiş ve yerleştikleri sahalara kendi cemaat, oba veya aşiret adlarını bırakmışlardır. Bu nedenle Küyan adının da bölgenin Türkmen/Yörük iskân tarihi içerisinde değerlendirilmesi gerekir.

Bu noktada dikkat çekici iki veri bulunmaktadır. Ağlasun çevresinde Kübyan adıyla anılan bir yerleşimin bulunması ve Saruhan bölgesinde “Kübyan Cemaati” adıyla bir konar-göçer topluluğun kaydedilmiş olması, Küyan ile Kübyan adları arasında tarihî bir bağlantı bulunabileceği ihtimalini güçlendirmektedir.

Kanaatimce üzerinde durulması gereken ihtimal şudur:
KÜBYAN → KÜYAN/KÖYAN → GEYRAN → DİREKLİ

Buna göre köyün adının başlangıçta Kübyan adlı bir Türkmen/Yörük cemaatiyle ilişkili olması; Kübyan adının zaman içerisinde Küyan/Köyan, daha sonraki dönemlerde ise Geyran biçimine dönüşmüş olması mümkündür. Nihayetinde yerleşim Cumhuriyet döneminde bugünkü Direkli adını almıştır.

Ancak burada bilimsel açıdan önemli bir ayrım yapmak gerekir: Küyan/Köyan adının XVI. yüzyıl tahrir kayıtlarında bulunması belgesel bir tespittir; Küyan adının Kübyan cemaatinden geldiği düşüncesi ise şimdilik tarihî ve paleografik veriler üzerine kurulmuş benim değerlendirmemdir.

Bununla birlikte mevcut veriler dahi Direkli’nin geçmişinin yalnızca Geyran adıyla başlamadığını göstermektedir. XVI. yüzyıl kayıtlarında karşımıza çıkan Küyan/Köyan, köyün tarihini ve muhtemel Yörük-Türkmen kökenini araştırırken göz ardı edilmemesi gereken önemli bir tarihî izdir.

Daha da ileri gidersek Direkli Köyü’nü ilk kuranların Küban-Küyan Yörükleri hem Ağlasun köylerinde, hem de Muğla yörükleri (Beçin bölgesi) içinde kaydedilmiştir.

Kaynaklar:
1. Cumhurbaşkanlığı Devlet Arşivleri Başkanlığı Osmanlı Arşivi (BOA), Tapu Tahrir Defteri (TD), nr. 121, H. 928/M. 1522, Hamid Sancağı, Isparta Kazası.
2. T.C. Başbakanlık Devlet Arşivleri Genel Müdürlüğü, 438 Numaralı Muhâsebe-i Vilâyet-i Anadolu Defteri (937/1530), I: Kütahya, Kara-hisâr-ı Sâhib, Sultan-önü, Hamîd ve Ankara Livâları, Defter-i Hâkânî Dizisi I, Ankara 1993.

Bekir MANAV - 18.09.2026 ISPARTA

#direkli
#yörük
#ısparta
Yer:
Direkli, Isparta, Turkey
(37.7213, 30.6178)
Adres: Direkli, Isparta Province